Sztuka współczesna obejmuje to, co powstaje mniej więcej od lat 60. XX wieku. Jej cechą wspólną nie jest styl ani technika, tylko przesunięcie punktu ciężkości: od tego, jak dzieło zostało wykonane, do tego, o czym mówi i w jakiej sytuacji się pojawia.
Stąd bierze się najczęstsza frustracja widza. Jeśli szukasz kunsztu wykonania, spora część tej sztuki wyda się oszustwem. Jeśli szukasz pytania, robi się ciekawie. Poniżej kierunki, które warto rozpoznawać, polscy artyści, od których zacząć, i miejsce fotografii w tym wszystkim.
Kierunki, które warto rozpoznawać
- Konceptualizm. Dziełem jest idea, a przedmiot bywa tylko jej zapisem. Stąd wzięły się prace złożone z instrukcji, dokumentacji albo samego tekstu.
- Minimalizm. Redukcja do podstawowych form i materiałów, bez odniesień do świata zewnętrznego. Praca ma być tym, czym jest, i niczym więcej.
- Pop-art. Wprowadzenie do sztuki obrazów z reklamy, komiksu i produktów masowych. Zniesienie granicy między kulturą wysoką a codzienną.
- Performans. Materiałem jest ciało artysty i czas trwania działania. Zostaje po nim dokumentacja, najczęściej fotograficzna, i to ona funkcjonuje potem jako dzieło.
- Sztuka krytyczna. W Polsce szczególnie silna w latach 90., zajmowała się ciałem, przemocą, pamięcią i instytucjami. Regularnie wywoływała publiczne awantury.
- Sztuka nowych mediów. Wideo, instalacja interaktywna, praca z danymi i algorytmem. Najszybciej zmieniająca się część pola.
Polscy artyści, od których warto zacząć
- Magdalena Abakanowicz (1930-2017): monumentalne formy z tkaniny, zwane Abakanami, i późniejsze cykle figur bez głów. Najbardziej rozpoznawalna polska artystka XX wieku za granicą.
- Mirosław Bałka (ur. 1958): rzeźba i instalacja budowana z materiałów o osobistym ciężarze, takich jak sól, popiół czy używane elementy domu. Reprezentował Polskę na Biennale w Wenecji.
- Katarzyna Kozyra (ur. 1963): jedna z najważniejszych postaci polskiej sztuki krytycznej, autorka prac o ciele, chorobie i podglądaniu, które wielokrotnie wywoływały publiczne spory.
- Zbigniew Libera (ur. 1959): prace o mechanizmach kultury masowej i pamięci, w tym najgłośniejsza z nich, zbudowana z klocków.
- Paweł Althamer (ur. 1967): rzeźba i działania realizowane wspólnie z konkretnymi społecznościami, często poza galerią.
- Wilhelm Sasnal (ur. 1972): malarstwo oparte na obrazach z prasy, filmu i fotografii, jeden z najczęściej wystawianych polskich artystów swojego pokolenia.
Gdzie w tym wszystkim jest fotografia
Fotografia weszła do sztuki współczesnej trzema drzwiami i warto je rozróżniać, bo prowadzą do zupełnie innych prac.
- Jako dokumentacja. Zapis performansu albo działania, które już się nie powtórzy. Zdjęcie jest wtedy świadectwem, a nie samodzielną pracą.
- Jako medium konceptualne. Seria wykonana według z góry przyjętej reguły, gdzie liczy się zasada, a nie pojedynczy kadr. To najbliższe pokrewieństwo z fotografią konceptualną.
- Jako obraz autonomiczny. Wielkoformatowa odbitka traktowana tak jak obraz: oprawiona, sprzedawana w limitowanym nakładzie, wieszana na ścianie galerii.
Jak oglądać, żeby nie odbić się od ściany
- Zacznij od pytania, nie od oceny. Zamiast „czy to jest sztuka”, zapytaj „co ta praca próbuje zrobić”. Pierwsze pytanie zamyka, drugie otwiera.
- Przeczytaj tekst kuratorski, zanim zaczniesz oglądać. Wyjaśnia, dlaczego te prace zestawiono razem.
- Sprawdź datę. Praca z 1975 roku robiła coś, co dziś jest oczywiste, i właśnie na tym polegała jej waga.
- Daj sobie prawo do niechęci. Niezrozumienie i odrzucenie to dwie różne rzeczy, a sztuka współczesna często celowo liczy na to drugie.
Najczęstsze pytania
Od kiedy liczy się sztuka współczesna?
Umownie od lat 60. XX wieku. Granica jest płynna i różne instytucje przyjmują różne daty, ale wspólnym punktem jest przesunięcie uwagi z warsztatu na ideę i kontekst, w jakim dzieło się pojawia.
Czym sztuka współczesna różni się od nowoczesnej?
Sztuka nowoczesna to okres mniej więcej od końca XIX wieku do połowy XX, z awangardami, które szukały nowego języka formy. Współczesna zaczyna się później i częściej pyta o rolę samej sztuki, instytucji i widza niż o formę.
Od których polskich artystów zacząć?
Magdalena Abakanowicz, Mirosław Bałka, Katarzyna Kozyra, Zbigniew Libera, Paweł Althamer i Wilhelm Sasnal dają dobry przekrój: od rzeźby i instalacji, przez sztukę krytyczną lat 90., po współczesne malarstwo.
Czy fotografia jest sztuką współczesną?
Bywa i wchodzi do tego pola trzema drogami: jako dokumentacja działań i performansów, jako medium prac konceptualnych opartych na przyjętej regule oraz jako samodzielny obraz w postaci wielkoformatowej odbitki sprzedawanej w limitowanym nakładzie.
Wynajmij studio do swojej sesji
Szukasz miejsca na sesję? W Bookfolino znajdziesz studio fotograficzne na wynajem w swoim mieście. W katalogu jest 206 studiów, mediana stawki to 150 zł za godzinę, a najtańsze sale zaczynają się od 35 zł. Filtry pokazują, które mają cykloramę, światło dzienne czy garderobę.
Studia fotograficzne w głównych miastach Polski:
Warszawa · Kraków · Wrocław · Poznań · Gdańsk · Łódź
Komentarze