Fotografia konceptualna zaczyna się od zdania, nie od kadru. Najpierw ustalasz, co zdjęcie ma powiedzieć, a dopiero potem szukasz sposobu, żeby to pokazać. Odwrotnie niż w większości gatunków, gdzie ładne światło samo podpowiada temat.
W praktyce oznacza to dużo pracy przed sesją i stosunkowo krótkie zdjęcia. Poniżej cała droga: skąd wziąć koncept, jak sprawdzić, czy się obroni, ile to kosztuje i jak zbudować z tego serię, a nie pojedynczy efektowny kadr.
Skąd wziąć koncept, który się obroni
Trzy źródła sprawdzają się najczęściej i wszystkie mają wspólną cechę: dotyczą czegoś, co znasz z pierwszej ręki.
- Własne doświadczenie: przeprowadzka, choroba w rodzinie, praca zmianowa. Najmocniejsze projekty biorą się stąd, bo masz dostęp do detali, których nikt nie wymyśli.
- Zjawisko, które daje się pokazać w przedmiotach: nadmiar rzeczy w domu, cyfrowe zmęczenie, jedzenie wyrzucane do kosza. Abstrakcja staje się fotografowalna dopiero, gdy ma fizyczną reprezentację.
- Cudzy tekst: wiersz, artykuł, raport z liczbami. Uwaga, to najbardziej ryzykowne źródło. Łatwo skończyć z ilustracją, a nie z własną wypowiedzią.
Zanim ruszysz dalej, jedno pytanie kontrolne: czy potrafisz opisać projekt w dwóch zdaniach, nie pokazując ani jednego zdjęcia? Jeśli nie, koncept jeszcze nie istnieje. Masz na razie nastrój.
Od pomysłu do planu zdjęciowego
Ta część decyduje o wszystkim. Sesja bez planu zamienia się w improwizację z rekwizytami, a rekwizyty kosztują.
- Napisz zdanie tezy. Jedno. „Wszystko, co kupiłam w rok, nie mieści się w jednym pokoju.”
- Wypisz 15 skojarzeń wizualnych. Bez oceniania. Potem skreśl te, które widziałeś już u kogoś innego.
- Zbierz moodboard z 20 obrazów, ale nie z fotografii. Malarstwo, kadry filmowe, reklama z lat 70. Moodboard z Instagrama daje kopię Instagrama.
- Zrób listę ujęć: 5 do 8 kadrów. Tyle wystarczy na serię. Przy każdym zapisz, co ma być w kadrze i po co tam jest.
- Sprawdź listę na sucho. Ustaw rekwizyty w domu i zrób zdjęcia telefonem. Połowa pomysłów odpada właśnie tutaj i to jest najtańszy moment, żeby odpadły.
Sześć chwytów, które robią z abstrakcji zdjęcie
Punkt drugi z listy wyżej, czyli piętnaście skojarzeń wizualnych, idzie łatwiej, gdy masz od czego odbić. Poniżej sześć mechanizmów, które w pracach konceptualnych wracają najczęściej. Nie kopiuj tych kadrów. Sprawdź, który mechanizm pasuje do Twojej tezy, i podstaw pod niego własne przedmioty.
Zdjęcia w galerii: Anna Shvets, Brunxs, Jose Maria Flores, AJAY KUMAR, Pedro Dias / Pexels.
Wspólny mianownik tej szóstki: żaden z tych chwytów nie wymaga drogiego sprzętu, tylko decyzji podjętej przed sesją. Każdy sprawdzisz też na sucho telefonem w domu, zanim wynajmiesz studio na godziny.
Na co naprawdę idą pieniądze
Sprzęt jest tu najmniejszym kosztem. Konceptualne zdjęcie robisz kitowym zoomem, jeśli scena jest dobrze zbudowana.
| Pozycja | Orientacyjny koszt | Uwaga |
|---|---|---|
| Rekwizyty | 100-800 zł | Największa i najbardziej niedoszacowana pozycja |
| Studio, 3-4 h | od 105 zł, mediana około 450 zł | Przy stawce godzinowej 35-150 zł w katalogu Bookfolino |
| Model, jeśli potrzebny | 0 zł przy TFP, 150-400 zł za sesję | Przy TFP ustal zakres wykorzystania na piśmie |
| Charakteryzacja | 150-300 zł | Potrzebna rzadziej, niż się wydaje |
Jeśli budujesz scenę z wielu elementów, godziny w studiu policz z zapasem. Samo ustawienie rozbudowanego setu potrafi zająć więcej czasu niż zdjęcia. Warunki i stawki porównasz na liście dostępnych przestrzeni.
Światło: dlaczego twarde działa lepiej
W fotografii konceptualnej rzadko chodzi o to, żeby było ładnie. Chodzi o czytelność. Jedno twarde źródło, blisko sceny, daje ostry cień, który sam w sobie jest elementem kompozycji.
- Jedna lampa z reflektorem, bez softboxa, ustawiona z boku pod kątem około 45 stopni. Cień rysuje kształt.
- Przysłona f/8 do f/11, żeby cała scena była ostra. Rozmyte tło ukrywa rekwizyty, na które właśnie wydałeś pieniądze.
- Kolor przez folie na lampie zamiast w edytorze. Barwa świeci wtedy na całą scenę, łącznie z cieniami, i wygląda spójnie.
Cztery błędy, które psują dobry pomysł
- Jedno zdjęcie zamiast serii. Pojedynczy kadr czyta się jako reklama. Dopiero pięć kadrów w jednym języku buduje wypowiedź.
- Dosłowność. Zegar jako symbol upływu czasu niczego nie dodaje. Jeśli metafora nasuwa się od razu, jest za tania.
- Podpis, który tłumaczy zdjęcie. Tytuł ma otwierać, nie zamykać. Gdy bez opisu nikt nic nie rozumie, praca leży w tekście, nie w obrazie.
- Zbyt dużo w kadrze. Każdy zbędny przedmiot rozmywa tezę. Przy wątpliwości usuwaj.
Jeśli szukasz punktu odniesienia w bardziej formalnych eksperymentach, zajrzyj do tekstu o technikach fotografii abstrakcyjnej. Tam forma jest tematem, tutaj forma służy tezie i to jest cała różnica.
Najczęstsze pytania
Czym fotografia konceptualna różni się od artystycznej?
Zakresem, nie jakością. Fotografia artystyczna to szeroka kategoria obejmująca wszystko, co powstaje poza zleceniem. Konceptualna jest jej częścią i ma dodatkowy warunek: pomysł powstaje przed zdjęciem i to on wyznacza, co znajdzie się w kadrze.
Ile zdjęć powinna liczyć seria konceptualna?
Od pięciu do ośmiu. Mniej nie wystarcza, żeby czytelnik zobaczył regułę, a więcej zwykle znaczy, że dołożyłeś kadry słabsze od reszty. Do portfolio wybierz najmocniejsze pięć i resztę odłóż.
Czy potrzebuję studia do zdjęć konceptualnych?
Nie zawsze, ale studio rozwiązuje dwa realne problemy: daje czyste tło bez przypadkowych elementów i pozwala ustawić światło dokładnie tak, jak zaplanowałeś. Przy scenie budowanej z rekwizytów jest to zwykle tańsze niż walka z warunkami w plenerze.
Jak wycenić projekt konceptualny na zamówienie?
Osobno policz przygotowanie, osobno dzień zdjęciowy, osobno obróbkę i osobno licencję na wykorzystanie zdjęć. Sam research i budowa scenariusza to zwykle więcej godzin niż sesja, więc ukrywanie ich w stawce za dzień zdjęciowy zaniża wycenę.
Wynajmij studio do swojej sesji
Szukasz miejsca na sesję? W Bookfolino znajdziesz studio fotograficzne na wynajem w swoim mieście. W katalogu jest 206 studiów, mediana stawki to 150 zł za godzinę, a najtańsze sale zaczynają się od 35 zł. Filtry pokazują, które mają cykloramę, światło dzienne czy garderobę.
Studia fotograficzne w głównych miastach Polski:
Warszawa · Kraków · Wrocław · Poznań · Gdańsk · Łódź
Komentarze