Fotografia abstrakcyjna to zdjęcia, w których tematem jest sama forma, kolor albo faktura, a nie przedstawiony przedmiot. Widz nie ma rozpoznać, co to jest. Ma zareagować na układ plam i linii, zanim zdąży to nazwać.
Dobra wiadomość dla kogoś, kto chce spróbować: to jeden z niewielu gatunków, który nie wymaga wyjazdu ani modela. Pięć technik opisanych niżej zrobisz w wynajętym studiu albo w domu, z jednym obiektywem i statywem. Przy każdej podajemy ustawienia, od których warto zacząć.
Pięć technik, od których warto zacząć
1. Ruch aparatu podczas ekspozycji
Technika znana jako ICM, czyli intentional camera movement. Zamiast unieruchamiać aparat, świadomie nim poruszasz w trakcie naświetlania. Efekt przypomina rozmyte pociągnięcie pędzla.
Od czego zacząć: czas od 1/4 do 1 sekundy, ISO 100, przysłona f/11 do f/16. W dzień na zewnątrz dołóż filtr szary, inaczej nie zejdziesz z czasem tak nisko. Ruch prowadź równo i w jednej osi: pionowo przy drzewach, poziomo przy horyzoncie. Zacznij od dwudziestu prób jednego motywu, bo trafienie jest tu kwestią serii, nie pierwszego strzału.
2. Wielokrotna ekspozycja
Dwa do pięciu ujęć nałożonych na jedną klatkę. Większość współczesnych aparatów ma to w menu, a jeśli nie, ten sam efekt złożysz z warstw w edytorze.
Od czego zacząć: łącz kadr ostry z rozmytym albo jasny z ciemnym. Dwa jednakowo szczegółowe zdjęcia dają zwykle bałagan. Najprostszy działający zestaw to sylwetka na jasnym tle plus faktura kory albo tkaniny.
3. Malowanie światłem
W ciemnym pomieszczeniu otwierasz migawkę na kilkanaście sekund i rysujesz w powietrzu latarką albo diodą. Aparat zapisuje ślad ruchu jako świetlną linię.
Od czego zacząć: tryb B lub czas 15 do 30 sekund, f/8, ISO 100, statyw obowiązkowo. Ubierz się na czarno, bo inaczej sam odbijesz światło i pojawisz się w kadrze jako duch. To technika, przy której studio wygrywa z domem: potrzebujesz przestrzeni, którą da się naprawdę zaciemnić.
4. Makro faktur
Rdza, lód, pęknięty tynk, powierzchnia wody, zmięta folia. Wystarczy podejść na tyle blisko, żeby zniknął kontekst i został sam wzór.
Od czego zacząć: przysłona f/8 do f/11, żeby cała płaszczyzna była ostra, i światło padające pod ostrym kątem z boku, bo to ono wydobywa fakturę. Przy oświetleniu od przodu faktura znika i zostaje płaska plama.
5. Odbicia i refleksy
Kałuża, szyba wystawy, szkło, lustro rozbite na kawałki. Odbicie miesza dwa plany i mózg widza przestaje wiedzieć, na co patrzy. Dokładnie o to chodzi.
Od czego zacząć: zdejmij filtr polaryzacyjny, jeśli go używasz, bo służy do usuwania refleksów, a tu są one tematem. Fotografuj z niskiego poziomu i szukaj kontrastu kolorów między tym, co odbite, a powierzchnią.
Czego naprawdę potrzebujesz
Mniej, niż się wydaje. Cztery z pięciu technik zrobisz sprzętem, który już masz.
- Statyw: konieczny przy malowaniu światłem i przy makro, zbędny przy ICM, gdzie ruch jest celem
- Jeden obiektyw: standardowy zoom wystarczy do wszystkiego poza makro faktur
- Filtr szary: 30-150 zł, potrzebny tylko przy ICM w pełnym słońcu
- Latarka albo dioda: do malowania światłem wystarczy zwykła latarka za kilkanaście złotych
Studio przydaje się w dwóch sytuacjach: przy malowaniu światłem, bo potrzebna jest pełna ciemność, i przy makro, bo dopiero kontrolowane światło boczne pokazuje fakturę tak, jak chcesz. Do reszty wystarczy okno i cierpliwość.
Kiedy abstrakcja jest decyzją, a kiedy tylko błędem
To jest jedyne pytanie, które oddziela ten gatunek od zbioru nieudanych zdjęć. Rozmyty kadr sam z siebie nie jest abstrakcją. Różnicę widać w trzech rzeczach.
- Powtarzalność. Jeśli nie umiesz zrobić drugiego takiego samego, to był przypadek. Abstrakcja jest techniką, więc daje się powtórzyć.
- Kompozycja mimo braku tematu. Plamy i linie nadal muszą się gdzieś układać. Kadr bez punktu ciężkości jest po prostu pusty.
- Konsekwencja w serii. Pojedyncze udane zdjęcie niczego nie dowodzi. Pięć kadrów w jednym języku wizualnym już tak.
Jeśli chcesz popracować nad samym kadrowaniem, zanim wejdziesz w abstrakcję, przyda się nasz tekst o kompozycji w fotografii. Zasady działają tu tak samo, tylko materiałem są formy zamiast przedmiotów.
Klasycy, u których warto podpatrzeć
- Aaron Siskind fotografował odrapane mury i resztki plakatów tak, że wyglądają jak obrazy ekspresjonistów. Najlepszy punkt startowy, jeśli interesuje Cię faktura.
- Minor White szukał w naturze układów, które działają jak medytacja. Jego zdjęcia pokazują, jak daleko można odejść od dosłowności, nie tracąc rozpoznawalnego motywu.
- Edward Hartwig, polski klasyk, doprowadził pejzaż na granicę abstrakcji: łąki i drzewa u niego zamieniają się w rytm plam. Więcej o nim piszemy w osobnej sylwetce.
Najczęstsze pytania
Czy każde zdjęcie można zamienić w abstrakcję?
Prawie każde, choć nie każde ma sens. Wystarczy podejść bliżej i wyciąć kontekst, a potem podbić kontrast. Problem w tym, że samo usunięcie kontekstu nie tworzy jeszcze kompozycji. Zdjęcie bez tematu musi mieć mocniejszy układ niż zwykłe, nie słabszy.
Czy do fotografii abstrakcyjnej potrzebny jest drogi sprzęt?
Nie. Cztery z pięciu opisanych technik zrobisz aparatem z podstawowym zoomem. Jedyne dokupienia to filtr szary za 30-150 zł przy zdjęciach w słońcu i ewentualnie obiektyw makro, jeśli wejdziesz głębiej w faktury.
Po co wynajmować studio do zdjęć abstrakcyjnych?
Głównie dla dwóch rzeczy: pełnej ciemności przy malowaniu światłem i kontrolowanego światła bocznego przy makro faktur. W mieszkaniu trudno o jedno i drugie, zwłaszcza w dzień.
Od czego zacząć, jeśli próbuję pierwszy raz?
Od ruchu aparatu przy długim czasie. Nie wymaga żadnego dodatkowego sprzętu poza filtrem szarym w słoneczny dzień, a efekt widać od razu. Zrób dwadzieścia ujęć jednego motywu i wybierz jedno.
Wynajmij studio do swojej sesji
Szukasz miejsca na sesję? W Bookfolino znajdziesz studio fotograficzne na wynajem w swoim mieście. W katalogu jest 206 studiów, mediana stawki to 150 zł za godzinę, a najtańsze sale zaczynają się od 35 zł. Filtry pokazują, które mają cykloramę, światło dzienne czy garderobę.
Studia fotograficzne w głównych miastach Polski:
Warszawa · Kraków · Wrocław · Poznań · Gdańsk · Łódź
Komentarze